Podstawa prawna:
- art. 73a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008, nr 69, poz. 415 z późn. zm.)
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 22 lipca 2011 roku w sprawie organizowania prac społecznie użytecznych (Dz. U. Nr 155, poz. 921)
Prace społecznie użyteczne to prace wykonywane przez bezrobotnych bez prawa do zasiłku korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej na skutek skierowania przez starostę, organizowane przez gminę w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej, organizacjach lub instytucjach statutowo zajmujących się pomocą charytatywną lub na rzecz społeczności lokalnej. W miastach na prawach powiatu prace organizuje się na wniosek ośrodka pomocy społecznej.
Do wykonywania prac społecznie użytecznych mogą być kierowane również osoby uczestniczące w kontrakcie socjalnym, indywidualnym programie usamodzielniania, lokalnym programie pomocy społecznej lub indywidualnym programie zatrudnienia socjalnego, jeśli podjęły uczestnictwo w tych formach w wyniku skierowania powiatowego urzędu pracy na podstawie art. 50 ust. 2.
Gmina sporządza do dnia 31 stycznia każdego roku roczny plan potrzeb w zakresie wykonywania prac i przesyła go właściwemu miejscowo staroście i kierownikowi ośrodka pomocy społecznej.
Wykonywanie prac odbywa się na podstawie porozumienia zawartego pomiędzy starostą a gminą, na rzecz której prace będą wykonywane.
Prace wykonują osoby bezrobotne na terenie gminy w której zamieszkują lub przebywają wymiarze do 10 godzin w tygodniu z odpłatnością nie niższą niż 6,00 zł za każdą godzinę wykonywania prac. Świadczenie nie przysługuje za okres niewykonywania pracy, w tym za okres udokumentowanej niezdolności do pracy.
Osoba bezrobotna, która odmówiła bez uzasadnionej przyczyny wykonywania prac społecznie użytecznych lub przerwała ich wykonywanie traci status bezrobotnego na okres 120 dni w przypadku pierwszej odmowy, 180 dni w przypadku drugiej odmowy, 270 dni w przypadku trzeciej i każdej kolejnej odmowy.
Starosta refunduje gminie ze Środków Funduszu Pracy do 60% minimalnej kwoty świadczenia przysługującego bezrobotnemu oraz osobie uczestniczącej w kontrakcie socjalnym, indywidualnym programie usamodzielniania, lokalnym programie pomocy społecznej lub indywidualnym programie zatrudnienia socjalnego.
Obowiązki gminy lub podmiotu, w którym będą organizowane prace:
- stworzenie osobom uprawnionym bezpiecznych i higienicznych warunków pracy społecznie użytecznej oraz przestrzegania przepisów prawa pracy dotyczącego wykonywania przez kobiety prac szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia,
- uwzględnienia przy przydziale prac wieku osoby uprawnionej, jej zdolności do wykonywania prac oraz w miarę możliwości posiadane kwalifikacje,
- pouczenia osoby uprawnionej o konieczności przestrzegania ustalonego w miejscu wykonywania prac społecznie użytecznych porządku i dyscypliny,
- zapoznanie osoby uprawnionej z przepisami dotyczącymi bezpieczeństwa i higieny pracy,
- ustalenia wysokości przysługującego osoby uprawnionej świadczenia (z uwzględnieniem rodzaju i efektów wykonywanej pracy) oraz wypłaca świadczenie pieniężne w okresach miesięcznych z dołu;
Obowiązki osoby uprawnionej:
- zobowiązanie wykonywania prac społecznie użytecznych w miejscu, czasie i w sposób wskazany przez gminę lub podmiot w którym te prace są organizowane,
- zobowiązanie do przestrzegania ustalonego w miejscu wykonywania prac porządku, dyscypliny i zasad bezpieczeństwa;
Obowiązki starosty (powiatowego urzędu pracy)
- współpraca z ośrodkami pomocy społecznej przy weryfikacji listy osób, które mogą być skierowanymi do wykonywania prac społecznie użytecznych,
- refundacja gminie ze środków Funduszu Pracy świadczeń pieniężnych wypłaconych osobom wykonującym prace społecznie użyteczne w wysokości nie większej niż 60% od 6 zł za godzinę określonych w porozumieniu.